Çok faklı, hatta birbirleriyle alakası olmayan kültürlerin ortak bir değeridir tespih.
Belki de böyle bir durumun tek örneği budur. Gerçi bunun yani kültürel farklılıklar ve benzerlikler uzun uzun anlatılabilecek bir konu, bunu ileride yazacağımı şimdiden söyleyeyim.
Tespih nedir?
Yapı bakımından tespih: Halka şeklindeki bir ipe geçirilen içi oyuk olan boncuklardan oluşan bir nesnedir. Halkaya geçirilen içi oyuk boncuklar; şekil, boyut, renk kültürden kültüre değişiklik gösterebilir.
Amaç ve kullanım bakımından tespih: Dinde yer alan ifadelerin sürekli tekrarlanması için belli sayılarda oluşturulan tespih, "çekme" adı verilen işlemle kullanılır. Tespih çekilirken her seferinde bir ifade söylenirken aynı anda bir boncuk geriye atılır. Bu tespihin asıl kullanım şeklidir ve bu işleme Arapçada "z-k-r" kökünden türeyen "zikir" adı verilir. Bunun dışında süs eşyası olarak da kullanılmaktadır. Örneğin Yunanistan ve Türkiye.
Budizm, İslamiyet ve Hristiyanlık "Kültürleri"
Evet, bu kavramlar ve isimler birer dini simgeliyorlar. Ancak bununla beraber her dinin beraberinde getirdiği, dinden tam olarak soyutlanmayan ancak dinden farklılaşan yönleri de olan "kültürleri" de vardır. Yani Budizm, İslam ve Hristiyan kültürleri, dinlerden farklı olarak Buda, Allah veya Teslisteki; Baba, Oğul ve Kutsal Ruh tarafından oluşturulmamıș, bu dinlerin imanları tarafından zamanla oluşturulmuştur. Bu ayrımın yapılması konuya girmeden bi hayli önemliydi.33, 66, 99, 27, 108...
Bu kültürlerden tespihin ortaya çıkarıcısı Budizm'dir. Yapılan araştırmalar sonrası ve birkaç bugünün elde edilmesiyle tespihin, coğrafyalarda ve kültürlerdeki dolaşımı sırasıyla şöyledir: Budizm, İslamiyet, Hristiyanlık(bunların aralarında ve sonrasında değişik din-kültürler olabilir)
Her kültürde, tespihteki boncuk sayısı değişiklik gösteriyor demiştim. Budizm'de bu 108 veya dörtte biri olan 27dir. İslamiyette ise sünni mezhep için sayısı 33 ve 99, Şii mezhebinde ise 45'lik tespihler yaygındır. İslamiyetteki zikirde 33lü kalıplarda söylenen ifadeler Subhanallah(Allah tüm eksikliklerden uzaktır), Elhamdülillah(Hamd-Teşekkür Allah'adır.) ve Allahuekber'dir(Allah en büyüktür). Bu ifadeler İslam dinindeki tek yaratıcıya ve ilaha övgü niteliğindedir.
Tespihin alternatifi olabilir mi, aslında gereksiz mi?
Yukarıda anlattığım şekliyle tespihin işlevi, sürekli tekrarı sayıyla yapmayı kolaylaştırmaktı. Pek tabi bu işlem kuvvetli bir hafıza ile bu "aparata" ihtiyaç duyulmadan yapılabilir. Bunun yanında çetele tutarak veya başka bir işaretleme ile de yapılabilir.
Bunlar haricinde İslamiyet için yapılan zikirde belirlenen sayılar(33,99) 3'ün katı olduklarından parmak hesabı ile de yapılabilir.
 |
| Elle tespih çekilmesi için belirlenen noktalar kullanılabilmektedir. |
Son birkaç söz
Burada yazdığım bilgiler tarafsız bakış açısını baya bir deldiğimi gösteriyor gibi. Ancak bu yanlış bi düşüncedir. Çünkü ben bildiğimi aktarıyorum, ayrıca esaslı bir araştırma yaptığım konular harici sadece bildiğim kısımları yazmak daha doğru gibi geliyor bana. Tabi denilebilir ki; tam araştırma yapılmadan neden yazı yazılıyor? Bu sorunun cevabı da "Karma İnsan" teorisinde yer aldığı gibi aşamaları tamamlama isteğidir. Yani tam bilgi sahibi olmadığım konularda da yazarak onlara daha da vâkıf olmayı amaçlıyorum. Bunların haricinde bir neden de sadece yazmak istemek.
-nbsas-
Yorum Gönder