Gerekçe alışkanlığı

Evrende her tür işlem bir sebep-sonuç ilişkisi içerisinde ilerliyor. Öyle ki bilim var olan sebeplere, sonuçları tahkik ederek ulaşmayı görev edinmiştir. Peki ya insan davranışları? İnsan davranışlarının ve insan orjinli hareketlerin sebep-sonuç ilişkisi ne derecede aşikar?

Bu yazıda, toplumlarda daha çok hukukçu kesimin üzerinde durduğu, "gerekçelendirme" işleminden ve onun mahiyetinden bahsedeceğim.

Gerekçe
İnsan temelli olaylar ve olgular ile insanlara tesadüf eden her bir unsurla vücut bulan ekosistemdeki "sebep"lere "gerekçe" adını vermekteyiz.

İndeterminist açı
Yukarıdaki tanım indeterminist bir yaklaşımın ürünüdür. Öyle ki belirlenimezci(indeterminist) görüşe göre insan davranışlarında, insanların payları da söz konusudur ancak determinizm(belirlenimcilik) bunun aksini iddia eden görüştür.

Bu nedenle tartışmanın indeterminist açısından yaklaşarak yazıya devam edeceğim. Aksi takdirde labaratuvar ortamları yeterli veriyi zaten vermekte olduğundan yazıya gerek yoktur.

Jurisprudence veya Hukuk İlmi
En kaba haliyle hukuk; Belirli maddi olgulara karşılık olarak getirilen belirli müeyyideler(yaptırımlar) bütünüdür. Bu anlamda müeyyideler sonuç, maddi olgular ise sebeptir. Ancak müeyyidelendirme için maddi olguların tespiti yani gerekçelendirme şarttır.

Gerekçe alışkanlığı
Bu durumla yani gerekçelendirme şartıyla sürekli karşılaşan hukukçular metodlar oluştararak bunu bir yaşam şekli haline getirmiş kişilerdir.

"Bunu yaptım, çünkü böyle oldu" gerekçelendirme kalıbı oldukça basit ve temel bir kalıptır. Öyle ki neredeyse her insan bunu kendi hayatlarında uygulamıştır. İşin karmaşık olan kısmı ise gerekçe zincirini kırmamaktır. Bunu sağlamak ise oldukça alıştırma gerektiren bir durumdur.

Gerekçelendirmenin mahiyeti
Gerekçelendirme birçok cihetten faydalı ve ehemmiyetli bir eylem iken şu üç açıdan değerlendirildiğinde ayrıca önem kazanır:

İdrak açısından
Olayları birbirine bağlayabilmek, hangi sebebin hangi sonucu meydana getireceğini öngörmeyi geliştirir. Bununla birlikte belirli sonuçlara erişebilmek için sebepler arasındaki silsileyi oluşturmak yani idrak etmek de yine bu açıdan gerekçelendirme ile kuvvetlendirilebilir.

Ruh hali açısından
Sağlıklı ve huzurlu bir ruh hali; insanın, etrafında olup bitenleri ve bittabi kendi davranışlarıyla sebep olduğu olay ve olguları bu şekilde nedensel bağlarla örmesi ile daha muhtemeldir.

İnsan ilişkileri açısından
Bir kimseyle "anlaşabilme sonucu"na erişmek için ona sebepleri sunmak, olduıkça dürüst bir yoldur. Öyle ki tutarlılık barındıracak olan bu zincir, insanlar arasındaki iletişime de kuvvet kazandıracaktır. Aksi halde mevzuu bahis zincir ayak bağından başka bir şey olmayacaktır.

Son birkaç söz
Ne hukukçuların tamamı sağlıklı ve huzurlu bir ruh haline sahip ne de diğer insanların hepsi iletişim kurmaktan aciz varlıklar. Bu gerçek, görebildiğimiz üzere gün gibi ortada. Yalnızca arada bir böyle sınıflandırmaların mutlak doğrulardan oluşmadığını hatırlamamız gerekiyor.