28/02/2017 - Salı
Bu sayfada yer alan yazı, aslında bu blogun manifestosu ve insanoğlunun aslolan varlık ereğidir. İnsan, bir oluş içerisindedir. Bu oluş, hayatıyla beraber sona erecektir.
Asıl Erek
Bilim zaruret hali dışında ön kabullerden her daim uzak durmaya çalışır. Bunun nedeni bilimin "mottosu" olan deney ve gözlemin önkabullerde yer almamasıdır. Öyle ki ön kabuller -pozitivist görüş için- insanı mutaassıp kılar ve düşünmesine engel olur. Neredeyse her şey gibi bu görüş de kısmen doğrudur.
İnsan; idrak edebileceği, kavrayabileceği bir olgu veya olayı "anlamayı istemekten" vazgeçer ve ön kabul sahibi olursa bu insan mutaassıptır. Bununla beraber bu durum sadece negatif bağlamda düşünülmemeli, yani insan bahsi geçen olgu veya olayı anlayabilecek yeterlilikte olup anlamaktan vazgeçebildiği gibi bunun zıttına da başvurabilir. Bunun sonucunda insan, bir serabın içine girer ve ömrü billah çıkmaz, çıkamaz oradan. Kudretinin ne kadar dar ve sınırlandırılmış olduğunu bilmeden, "görmeden" yaşar. Her iki durumda da resmin belirginleşmesi aklın kullanılmasıyla doğru orantılıdır. İşte bu yüzden insan; "potansiyel ben"i iyi analiz etmeli ve "karma" olmaya çaba göstermelidir.
Bu yolda kullandığım ve kullanacağım kavramları açıklayarak ve ilişkilendirerek ilerleyeceğim.
Mutaassıp ve Hayalperest
"Ne ifrat ne tefrit!" lafını hiç duydunuz mu? Duyanlar için hatırlatma, duymayanlar içinse öğrenme zamanı... Çünkü bu durum için biçilmiş kaftan niteliğinde bir söz. İfrat, aşırıya kaçmak; tefrit geride kalmak, yeterinden azda kalmak anlamına gelmektedir. Bir başka deyişle bu iki kavram optimum -yani en uygun- olan düzeyin üst ve alt düzeyi. Aslında bu iki düzey de bir dengesizlik halidir. Orta düzeyde kalmak ve bunu muhafaza etmek elbette ki güçtür ancak aynı zamanda yapılacak en iyi seçimdir. Öyle ki ancak böyle karma insan olunabilir.
Mutaassıp
Mutaassıp kişi bizim tefrit düzeyimiz olsun. Bu kişi demin de bahsi geçtiği üzere kavrayışının mümkün olduğu olgu ve olayları anlamaktan vazgeçmiştir. Öyle ki bu bilgilere erişmek için aracılar, vesileler kullanır. Vesileler(insan veya muhtelif araçlar) her ne kadar optimum(ideal, orta seviye) düzeye sahip varlıklar olsalar da bunu aktaramazlar. Bu nedenle tefrit düzeyindeki bu kişiler güneşli bir günde önlerini görmeden yalnızca gölgelere itibar ederek ilerlemektedirler. Gölgeler onları yanıltacaktır. Kendileri güneş olmadıkça da gölgelerden başka hiçbir şey göremeyeceklerdir.
Hayalperest
Aslında hayalperest yerine "serap gören kimse" anlamına gelen bir kelime kullanmak istiyordum. Ancak bunda hem kelime dağarcığım hem de Türkçe yetersiz kaldı, belki dağarcığım daha çok... Konuya geri dönersek; hayalperest, bizim ifrat düzeyimiz olacak. Aslında bu ifade, kişinin ismi gibi, hayale ve bununla beraber mecaza dayalıdır. Öyle ki böyle bir kişi, kavrayışının sınırsız olduğunu zanneder. Bununla birlikte kendini de "sınır tanımaz" diye ifade ederek acziyetini yani acizliğini katbekat artırır. Çünkü insanın kendi sınırlarının farkındalığına varması, kişisel gelişiminde, atacağı en büyük adımlardan bir tanesidir. Nihayetinde hayalperest, gerçekliği yaşamaktan uzaktır.
Potansiyel Ben
"Ben" kavramı bir hayli tartışmalı. En kaba şekliyle tartışma, ilk ayrımda kilitleniyor. Pek tanındık isimleriyle düalizm ve monizm bu ayrımların en meşakkatlisi. Ancak benim bunları burada açmaya pek niyetim yok, çünkü bunu yaparsam yazı uzamakla kalmaz, niteliksizleşir. Bu nedenle "ben"i, fazla açmadan yüzeysel bir ifadeyle; "kişiye özgü ve biricik olan kişilik" şeklinde ifade edeceğim. Şimdi de "kişilik" havada kaldı elbette. Kişiliği ise aşina olunduğu şekilde algılayalım: Bir insanı diğerlerinden farklı kılan, fizyolojik özellikleri hariç, tüm özellikleri.
Potansiyel ise "varlığı, gücü ortaya çıkmamış olan" ve "gizilgüç(bir nevi Türkçeleştirme çabası, birleşik ve yeni bir kelime)" manalarına gelmektedir. Bununla birlikte bu kavram açıklığa kavuşturulmuş oluyor. "Potansiyel ben", insanın açığa çıkmamış olan varlığıdır, gizilgücüdür, cevheridir.
Bu cevheri çıkarmak için toprağı epey eşelememiz gerekecektir. Ancak bu tekdüze(monoton) bir hareket olmayacaktır. Bunun yanında bazen dinamit yerleştirmek bazen de iğneyle oymak durumunda kalacağız. Her bir kademede cevherin yerini yeniden tespit etmeliyiz. Sabretmeliyiz.
Süreç ve İdealler
"Eşelemek" bir ömür sürecektir. Bu süreçte kullandığımız aletlerle beraber yöntemler de değişikliğe uğrayacaktır. Bu değişim ve "oluş" içerisinde bize yardım edebilecek idealler bulunmaktadır. Bunlar, ekseriyetle, çeşitli hırs ve doyum isteklerinin yansımalarıdır. Bu yansımalar; bu duygu ve isteklerden ne daha iyidir ne de daha kötüdür. Sonuç olarak tam anlamıyla iş görmez ve cevherin kendisi yerine adi bir taklidine ulaştırır. Ancak eklemek gerekir ki bu adi taklitler bir hayli rağbet görürler. Öyle ki rağbet gösterenler belli bir eğitim veya sınıf düzeyine mensup değildirler, tek ortak özellikleri daha yetkin bir ideali kavramaktan vazgeçmeleridir. Hemen şimdi birkaç soruyla karşılaşıyoruz: Daha yetkin olan bu ideal nedir ve kimler tarafından kavranabilir? İşte burada benim bir cevabım ve aynı zamanda da bir önerim var.
Karma İnsan İdeali
Bir insan düşünün ki; Miladın öncesi ile sonrası arası tüm bilgilere vâkıf olsun, yeryüzünde var olmuş her dili konuşabilsin, öfkesini kontrol edebilsin, barış yanlısı olsun, insanlara her türlü zararı vermekten kaçınsın, tüm enstrümanları çalabilsin, çok güzel şarkı söylesin, tüm organ ve uzuvlara eksiksiz sahip olsun, çok çevik bir bedeni olsun, retorikte üstat olsun, yazdıklarıyla çığır açabilsin, çok iyi yemek yapabilsin, her insani duyguyu hakkını vererek yaşayabilsin, iyiyi ve kötüyü birbirinden sıfır hata ile ayırabilsin, matematikten edebiyata her sayısal ve sosyal bilimi tam anlamıyla idrak edebilsin ve bununla beraber akla gelmeyen her türlü işlemi yapmaya ehil olsun. Pek tabi böyle bir insan olamaz. "Ne yazık ki" demiyorum çünkü bu "insan" denen varlığın özüne ters bir durum. Öyle ki insanlar bu dünyaya doğal bir eşitsizlik içerisinde gelirler. Bedensel, zekâsal ve çevresel anlamda birbirlerinden farklıdırlar. Bunlarla beraber bir insandan bu hale gelmesi de beklenemez. Nasıl ki bu durum doğuştan elde edilemiyorsa sonradan da erişilemez. Bu, yalnızca bir idealdir; Karma İnsan ideali.
İdealler erişilmez olmalıdır, en azından kişiye imkansız gözükmelidir. Bu anlamda Karma İnsan hiçbir şekilde var olmayacaktır, bu imkansızdır. Ancak insan bu ideali hedefleyerek bir hayli ilerleme kaydedebilir. İşte bu benim cevabımın ve önerimin ta kendisi!
İnsan bu ideal çerçevesinde cevherini, yani "potansiyel ben"ini tam anlamıyla ortaya çıkarabilir. Bittabi bunu rağbet görmek için yapmayacaktır çünkü bu da idealin içinde yer alan ahlakî bir gelişimdir. Eşeleme sürecinde bu ideal kabul edilirse insan, tüm bedensel ve psikolojik varlığını bu yola harcayacaktır, kendini daha iyisi için zorlayacaktır. Ancak Karma İnsan ideali gereği; rahat, sosyal ve sağlıklı olmaya da bir bu kadar çaba gösterecektir. Sanırım bu zıtlıklar savaşında optimum durumdan bahsetmeye çalıştığım anlaşıldı. Bu yüzden, olasılıklar üzerinde daha fazla durmanın bir alemi yok.
Neden Karma İnsan?
Bunun net bir cevabı yoktur. Bu, sadece bir seçimdir. Kişi, neden böyle bir ideale yönelmesi gerektiğini kendisi belirlemelidir. Belirlemezse de, dediğim gibi, yine kendi seçimidir. Hatırlayın bu bir "öneri".
Karma İnsan idealini kimler kavrayabilir?
Emin olun şu alt başlığı yazarken bile sinir oldum. Bunun ileride sorun olabileceğini tahmin ettiğimden burada kendi kendime sordum ve şimdi cevaplıyorum: Herkes kavrayabilir. Bu kadar basit. Yazdıklarımdan çıkarılabilir mi bilmiyorum ama bu ideal bir kişi veya zümreye veyahut topluma özgü değildir. Yeter ki bu konu üzerinde kafa yormuş olsun. Herkes bu ideali kavrayabildiğinden yani bu, genel olarak kavranabilir bir bilgi olduğundan bunu kavramaktan vazgeçmek daha önce dediğim gibi mutaassıplığın ta kendisidir. Zaten bu ideali benimseyen biri ilk olarak bunu aşmış olur. Eklemek gerekir ki bu ideal sadece bir öneriydi yani bu bilgiyi kavrayıp daha iyisine yönelmek, daha iyi seçenekler keşfedilirse bu idealden vazgeçmek işten bile değildir.
Nasıl Karma İnsan olunur ve bunun blogla bağlantısı ne?
![]() |
| Shin Kwango - Soyut Dışavurumculuk |
Karma İnsan olabilmek(bilerek "olabilmek" diyorum çünkü ne kadar imkansız da olsa ideallerin varlık nedeni budur) için -eminim siz de fark ettiniz- olabildiğince farklı alana yönelmeliyiz. Bir alanda tıkanıp kalmak sadece bir alana odaklanmak size, rağbet gören adi bir cevher sunacaktır. Elbette ki "rağbet görmesi" bunu çekici kılıyor, Karma İnsan idealine nazaran kolay olması da cabası. Ancak bu, kişiye, bunların beraberinde "kibir", haset(odaklanılan alanda) gibi pek de hoş olmayan duyguları da sunacaktır. Böylelikle bahsi geçen kişi, bunları dengelemeyi de kendine görev bilen Karma İnsan idealine sahip olmadığından daha fazla yanlış hamle yapacak ve gittikçe sığlaşacaktır.
Bu blog ise "Karma İnsan" olma kılavuzu gibi bir şey değildir. Yalnızca bu ideale hizmet eden ve bu idealin bir nevi "tanıtımını" yapan bir araçtır. Aynı zamanda bu blog, bu ideali öneren ve benimseyen benim, "eşelemek"te kullandığım bir araç ve yöntem bütünüdür.
Son birkaç sözle olası eleştirilere yanıt
İlk bakışta Karma İnsan ideali, sosyoloji için büyük bir sorun gibi durmaktadır. Çünkü her şekilde potansiyelini tam olarak kullanan bir kişi ve her işe ehil olmak için çaba gösteren bir kimse toplumda yaşayabilir mi veya daha doğrusu toplum denen bu kolektif yapıyı oluşturabilir mi? Ancak bu, bir "sorun" olarak dahi kabul edilmemelidir. Bu görüş, Karma İnsan idealine ne kadar dar bakıldığını ve bu şekilde düşünenlerin bu ideale ne kadar ihtiyacı olduğunu gözler önüne sermektedir. Karma İnsan kendini her alanda geliştirmeye çaba harcamaktadır, bu alanlardan biri de elbette ki "sosyalleşme"dir. Durum böyle olduğundan Karma İnsan; içine kapanık veya "zirve yalnızlığı" yaşayan veyahut katkı sunmayan bir asalak biri gibi düşünülmemelidir. Bu idealin özüne terstir.
Bunun haricinde; bir "ideal" olan Karma İnsan'ın önündeki en büyük engel ve gerçeklik insanın yalnızca bir alanda uzmanlaşabilmesidir. Bununla beraber bu uzmanlaşma ve yönelişin; hayatta kalabilmek ve geçimi sağlamak için bir zorunluluk olduğu neredeyse tüm dünya tarihinde olduğu gibi günümüzde de kabul görmektedir. İşte burada "ne yazık ki!" diyebilirim. Çünkü, şu anda da, kurulan ekonomik sistemler insanlara maalesef bunu dayatmaktadır. "Rağbet görenler"in de savunmalarında da en çok bundan yararlanılmaktadır. Bu yüzden Karma İnsan İdealini benimseyen kişiler bu dengeyi çok ama çok iyi sağlamaları gerekmektedir. Ancak denge sağlanamasa bile bu yolda çaba harcamış olmak dahi bu ideali benimseyen idealistleri, diğerlerinden daha fazla insan yapacaktır.
-nbsas-








Yorum Gönder